آشنایی با کودکان استثنایی
انسانها در ابعاد مختلف جسمی ، ذهنی و رفتاری تفاوتهای قابل مشاهده ای دارندکه حکمت و فلسفه خاصی زیر بنای این تفاوتها است .
هریک ازانسانها درمفهومی عام وگسترده استثنایی هستند زیرابایکدیگرتفاوتهایی دارند اما این تفاوتها چشمگیر نیست .
انواع تفاوتهای فردی
الف- تفاوتهای بین فردی
ب- تفاوتهای درون فردی
هر فرد با افراد دیگر تفاوت دارد و این تفاوت را ،تفاوت ”بین فردی“ می نامند .
همچنین استعدادها و تواناییهای گوناگون فرد نیز با هم همسنگ نیستند ، که این را تفاوت ”درون فردی ” می گویند.
چگونگی سنجش تفاوتهای بین فردی و درون فردی
انسان ها در برخورد با یکدیگر ، اول مشخصات ظاهری را در نظر می گیرند و سپس خصوصیات روانی و اخلاقی را ملاک تشخیص خود قرار می دهند .
برای این که سنجش ما بری ازتعصب و دقیق باشد و به توانیم به مفهوم واقعی استثنایی پی ببریم نیاز به وسایلی برای سنجیدن داریم که به آنها آزمونهای روانی می گوییم .
آزمونهای روانی
با این آزمونها میتوان تواناییهایا خصوصیاتی مانند هوش،شخصیت،؛سازش با محیط و ... را اندازه گیری کرد.
معمولا“ برای ساختن آزمونهای روانی ونیز تعبیر و تفسیر نتایج این آزمونها ، از منحنی احتمالات طبیعی فرضی استفاده می شود .
اصطلاحا“ دو سوم افراد با خصوصیاتی مانند هوش،شخصیت ،توانایی خواندن و غیره را که در وسط این منحنی قرارمیگیرند”بهنجار“یا ”طبیعی“ وبقیه را که دردو طرف راست وچپ منحنی قرار می گیرند”نابهنجار“ یا ”غیر طبیعی“ یا ”استثنایی“ می نامند .
ویژگیهای آزمونگر :
1- تخصص لازم در اجرای آزمون و شناخت ویژگیهای آن و نیز چگونگی تعبیر و تفسیر آن
2- آشنایی با قوانین و اصول مربوط به رشد کودکان و ادراک درست آن
3- داشتن درک مناسبی از تفاوتهای بین فردی و درون فردی
4- توانایی برقراری ارتباطی دوستانه وصمیمی با کودک قبل از اجرای آزمون
5- توجه به حالتهای ویژه کودکان مانند خواب آلودگی ،خستگی، گرسنگی، تشنگی ، بی رغبتی ، نیاز به توالت و مانند آن
6- ممانعت از حضورمتغییرهای مزاحم در هنگام اجرای آزمون مانند سروصدا، دخالت دیگران و مانند آن
7- پرهیزاز تک بعدی نگریستن به مساله وتوجه به ابعاد مختلف جسمی ،ذهنی و رفتاری کودکان
8- مشاهده دقیق آزمودنی در هنگام پاسخگویی به آزمون و ثبت رفتارها و گفتارهای وی و سپس تجزیه و تحلیل آن
معرفی چند آزمون معتبر
الف- آزمون استنفورد – بینه
بینه اولین فردی بود که ماموریت یافت آزمونی تهیه کند که کودکان عقب مانده را در کلاس تشخیص دهد .
آزمون بینه در سال 1916 توسط لویس ترمن در دانشگاه استنفورد تراز گردید .
این آزمون به صورت انفرادی اجرا می شود و احتیاج به اجرا کننده متخصص در این زمینه را دارد .
با این مقیاس بهره هوشی را که بر اساس رابطه بین سن شناسنامه ای و سن عقلی فرد است بدست می آید .
ب - آزمون وکسلر
دیوید وکسلرتهیه کننده سه سری آزمون وکسلراست که برای گروههای مختلف سنی ساخته شده است .
این مقیاس نه تنها بهره هوشی کلی ، بلکه بهره هوشی کلامی و بهره هوشی غیر کلامی را می سنجد .
برای محاسبه بهره هوشی در این آزمون از جداول خاصی که براساس سنجش هوش هرفرد در مقایسه با همسالانش تهیه شده است ،استفاده می شود .
ج – شاخص بلوغ اجتماعی وایلند
این آزمون یکی از مقیاسهای تعیین رشد اجتماعی است که با میزان توانایی فرد دربرآوردن نیازهای عملی خود در زندگی روزمره و قبول مسئولیت سرو کار دارد .
دارای 117 ماده یا سوال می باشد که بر اساس کودکان تقسیم شده است .
با نمره های کسب شده توسط فرد ، می توان سن اجتماعی و سپس ” بهره اجتماعی ” را محاسبه کرد .
هشت طبقه سوال آزمون وایلند
1- خودیاری عمومی
2- خودیاری در غذا خوردن
3- خودیاری در لباس پوشیدن
4- خود رهبری
5- اشتغال
6- ارتباط
7- جنبش
8- اجتماعی شدن
دو مقیاس دیگر برای سنجش رفتار سازشی
1- شاخص سنجش رفتارتطابقی انجمن آمریکایی بررسی نقایص ذهنی
این مقیاس از دو بخش تشکیل می شود
الف – شامل بررسی ده حوزه قابلیت که در برگیرنده کارکردهای مربوط به خود مختاری ،رشد فیزیکی،رشد زبان و فعالیت های شغلی و حرفه ای است .
ب- شامل بررسی دوازده حوزه از رفتارهای ناسازگارانه ازجمله رفتارهای ضد اجتماعی،عدم اعتماد، گوشه گیری و ... است .
2 - سیاهه رفتار تطابقی کودکان
این مقیاس توسط مرسر و لی واز ساخته شده و دارای بیش از 20 سوال است که از شش طبقه مختلف : خانواده ، اجتماع، ارتباط با همسالان ، نقشهای مربوط به فعالیتهای فوق برنامه مدرسه دادوستدهای روزانه و مراقبت از خود تشکیل شده است .
ه – آزمون آی . تی . پی . ا
این آزمون توسط کرک و همکارانش ساخته شده و نقطه شروعی است برای تعیین مواد و روش آموزشی مناسب با توجه به تفاوتهای بین فردی و درون فردی دانش آموزان استثنایی است .
دارای 12 قسمت است که عملکرد دانش آموز را در جهات مختلف اندازه می گیرد .
انتقاد از آزمونها
انتقاد در مورد روایی و پایایی آزمونها می باشد .
از آن جمله انتقاد پیاژه بر خشک و غیر قابل انعطاف بودن سئوال های آزمونها است .
انتقاد دیگر، سوء استفاده از آنها در جهت منافع استعماری است.
استفاده ازآزمون ها ی مختلف در آموزش و پرورش تنها هنگامی مجازاست که مراد سنجیدن پیشرفت تحصیلی یا سازگاری بیشتر دانش آموز با محیط باشد درغیر این صورت استفاده از این آزمون ها نه تنها مفید نیست بلکه زیان آور نیز هست .
مفهوم خاص استثنایی
” اصطلاح استثنایی “ فقط به عده بسیار معدودی از دانش آموزان گفته می شود که تفاوت ها و انحرافات آنان از متوسط بسیار متفاوت است .
دانش آموزاستثنایی،دانش آموزی است که ازنظر جسمی یا خصوصیات رفتاری و ذهنی با اکثر دانش آموزان همکلاس خود تفاوت فاحش دارد وآموزش ویژه برای اومناسبترازآموزش معمولی است .
گروه بندی کرک ازدانش آموزان استثنایی
1- انحرافات هوشی ( تیز هوشان و کند ذهننان )
2- نقایص حسی(کم شنوا ،ناشنواوکم بینا، نابینا)
3- دشواری های ارتباطی ( مشکلات تکلمی و اختلالات یادگیری)
4- نابهنجاری های رفتاری
5- دشواری های حرکتی
6- سایر موارد استثنایی و بیماری ها
درصد شیوع دانش آموزان استثنایی(نتایج مطالعات مارلند)
1- تیزهوشان 3
2- عقب ماندگان ذهنی 3/2
3- مشکلات شنوایی 6/0
4- مشکلات بینایی 1/0
5- مشکلات تکلمی 5/3
6- اختلالات یادگیری 1
7- اختلالات رفتاری 2
8- دشواری های حرکتی 5/0
